ارائه کننده: راحله برهانیان
استاد راهنما: دکتر قاسمعلی دیانتی تیلکی
استاد مشاور: دکتر مهدی عابدی
استاد ناظر داخلی: دکتر یحیی کوچ
استاد ناظر خارجی: دکتر مهدی طبرسا
نماینده تحصیلات تکمیلی: دکتر یحیی کوچ
تاریخ: 1403/11/14
ساعت: 8
مکان: ساختمان علوم دریایی

چکیده: 
گونه Verbascum thapsus از خانواده Scrophulariaceae می باشد. یکی از مهم‌ترین گیاهان دارویی است که عمدتاً در مناطق سردسیر رشته کوه‌های البرز(شمال ایران) می روید. مردم ساکن استان مازندران (شمال ایران) برای درمان بیماری‌های مختلف از آن استفاده می کنند. پژوهش حاضر با هدف تجزیه و تحلیل اثر برخی عوامل اکولوژیک را بر پراکنش و فعالیت آنتی‌اکسیدانی و میزان فنل کل موجود در گونه گیاهی V. thapsus در مراتع منطقه چهاردانگه ساری مورد بررسی قرار داد. با انجام عملیات صحرایی و میدانی مناطق پراکنش گونه  V. thapsus در طبقات ارتفاعی ( 1400-1300، 1500-1400 و 1600-1500 متر از سطح دریا) مشخص گردید. جهت مطالعه تأثیر ارتفاع و خاک بر فعالیت آنتی‌اکسیدانی گونه موردمطالعه، 12 پایه گیاهی به‌صورت تصادفی در مناطق رویشی این گیاه در هر طبقه ارتفاعی انتخاب شدند، نمونه به مقدار کافی از قسمت‌های مختلف اندام‌های هوایی گیاه موردمطالعه(برگ، ساقه و گل) در سه تکرار هم‌زمان با گل‌دهی کامل گیاه جمع‌آوری شد. به‌منظور تجزیه‌وتحلیل ویژگی‌های شیمیایی و فیزیکی خاک، از زیر هر بوته گیاهی، نمونه خاک از عمق 30-0 سانتیمتر جمع‌آوری گشت. در نهایت 27 نمونه از گیاه و 9 نمونه از خاک جمع‌آوری شد. ضمن اندازه‌گیری پارامترهای خاکی ، اندازه‌گيري محتواي فنل‌كل، فلاونوئيدكل و ارزيابي فعاليت آنتي‌اكسيداني برای بخش‌های مختلف برگ، ساقه و گل در ارتفاعات و خاک های مختلف انجام شد. برای بررسي نرمال بودن داده‌ها از آزمون شاپيرو، جهت بررسي معني‌داري اختلاف بين پارامترهاي خاك از تحليل واريانس آشيانه‌اي يك طرفه، به‌منظور بررسي معني‌داري اختلاف بين پارامترهاي شيميايي از تحليل واريانس آشيانه‌اي دو طرفه، براي مقايسه ميانگين‌ها از آزمون Tukey و T test و تعيين مهم‌ترين پارامترهاي در بين تيمارها از تجزيه مولفه‌هاي اصلي (PCA) استفاده شد. كليه محاسبات آماري با استفاده از نرم افزار R نسخه 4.2.2 انجام شد. نتایج نشان داد که ارتفاع تأثیر مثبتی بر تولید فنل کل در گیاه دارد، و گل‌ها به عنوان غنی‌ترین منبع فنول در مقایسه با برگ و ساقه شناسایی شدند. گل‌ها به طور مداوم حاوی بالاترین مقدار فلاونوئید در مقایسه با ساقه و برگ بودند. همچنین، ارتفاع تأثیر معناداری بر تولید فلاونوئید در بخش‌های مختلف گیاه به‌ویژه در گل‌ها و ساقه‌ها داشت. با افزایش ارتفاع، فعالیت آنتی‌اکسیدانی در تمام بخش‌های گیاه افزایش یافت. این نتایج می‌تواند به علت تنش‌های محیطی در ارتفاعات بالاتر باشد که تولید متابولیت‌های ثانویه مانند آنتی‌اکسیدان‌ها را تحریک کرده است. برگ‌ها در هر سه ارتفاع بالاترین فعالیت آنتی‌اکسیدانی را نشان دادند، گل‌ها و ساقه‌ها به‌طور کلی فعالیت آنتی‌اکسیدانی کمتری داشتند و تفاوت‌هایی بین آن‌ها بسته به ارتفاع وجود داشت فعالیت آنتی‌اکسیدانی برگ‌ها با افزایش ارتفاع افزایش یافت.