چاپ مقاله عضو هیأت علمی دانشگاه در مجله معتبر Science Advances
خلاصه خبر:
در یک مطالعه بینالمللی، با هدف تحلیل کارکردی گیاهان چوبی، محققانی از 27 کشور جهان، از جمله دکتر مهدی عابدی، دانشیار گروه مرتعداری دانشگاه تربیت مدرس، به بررسی عوامل موثر بر غالبیت گیاهان چوبی در مناطق خشک پرداختند و نتایج این تحقیق در مجله معتبر Science Advances منتشر شد.
در یک مطالعه بینالمللی با هدف تحلیل کارکردی گیاهان چوبی، محققانی از 27 کشور جهان، از جمله دکتر مهدی عابدی، دانشیار گروه مرتعداری دانشگاه تربیت مدرس و خدیجه بهلکه، دانشجوی دکتری این دانشگاه به بررسی عوامل موثر بر غالبیت گیاهان چوبی در مناطق خشک پرداختند. نتایج این تحقیق که در مجله معتبر Science Advances منتشر شده است، نشان میدهد که علاوه بر اقلیم، نوع دام نیز بر غالبیت گیاهان چوبی موثر است.
گسترش درختان و درختچهها که بهعنوان پوشش گیاهی چوبی شناخته میشود، تغییری قابلتوجه در پوشش زمین در سرتاسر مناطق خشک در سراسر جهان است. مناطق خشک بیش از ۴۱ درصد از سطح زمین را تشکیل میدهند و حدود نیمی از دامهای جهان را پشتیبانی میکنند. این تغییر از نظر اکولوژیکی و اقتصادی-اجتماعی اهمیت زیادی دارد، زیرا بر دسترسی به سوخت و علوفه تأثیر میگذارد و مستقیماً بیش از یک میلیارد نفر را تحت تأثیر قرار میدهد که برای امرار معاش خود به دام و پوشش گیاهی طبیعی وابسته هستند. گیاهان چوبی نقش مهمی در فرآیندهای اکوسیستم مانند کاهش فرسایش بادی، تنظیم چرخه آب و جذب دیاکسیدکربن (CO2) دارند. با این حال، پوشش گیاهی چوبی ممکن است با گیاهان علفی، که علوفهای حیاتی هم برای دام و هم برای علفخواران وحشی هستند، رقابت کند. این رقابت بین گونههای چوبی و علفی ما را به بررسی عواملی که باعث تسلط پوشش چوبی در مناطق خشک میشود، بهویژه بررسی رابطه بین پوشش گیاهی چوبی و گیاهان علفی، سوق داد.
در این مطالعه، ما عواملی را که باعث تسلط گونههای چوبی در زمینهای خشک در سراسر جهان میشوند، از طریق یک بررسی میدانی گسترده مورد تحلیل قرار دادیم. این بررسی ۳۰۴ پلات را در ۹۲ سایت در ۲۵ کشور و شش قاره پوشش داد و چشماندازی جهانی از اکوسیستمهای خشک ارائه داد. با جمعآوری دادههای میدانی دقیق و استانداردشده درباره مدیریت چرا (فشار و گونههای جانوری)، شرایط خاک و پوشش گیاهی، ما قادر به بررسی فعلوانفعالات پیچیدهای شدیم که تسلط پوشش چوبی را شکل میدهند. بیش از ۱۰۰ محقق در این مطالعه همکاری کردند و این همکاری به ما امکان داد که تأثیر همزمان آبوهوا، خاک، چرا و آتش را بر پوشش گونههای چوبی در زیستبومهای مختلف، از جمله بیابانها، استپها، علفزارها و ساواناها ارزیابی کنیم.
یافتههای ما نشان میدهد که بارش، دما و چرا از عوامل کلیدی تأثیرگذار بر پوشش گیاهی چوبی در زمینهای خشک در سراسر جهان هستند. همچنین دریافتیم که تغییرات آبوهوایی پیشبینیشده ممکن است منجر به افزایش تسلط پوشش چوبی شود. برخلاف مطالعات قبلی که تنها بر فشار چرا تمرکز داشتند، تحقیقات ما نشان میدهد که تأثیر چرا به نوع حیوانات اهلی بستگی دارد. گاو و اسب تمایل به افزایش پوشش چوبی دارند، در حالیکه بزها پوشش درختی را کاهش میدهند. علاوه بر این، ما تأکید میکنیم که آبوهوا و چرا تأثیرات متفاوتی بر درختان و درختچهها دارند. یکی از نکات مهم این است که چرا میتواند بهاندازه آبوهوا در تعیین پوشش گیاهی چوبی اهمیت داشته باشد، که پیامدهای مهمی برای مدیریت زمین و نحوه درک ما از اکوسیستمهای طبیعی در شرایط تغییرات آبوهوایی دارد. ازآنجاکه عوامل تأثیرگذار بهصورت متفاوتی بر درختان و درختچهها اثر میگذارند، روشهای توصیهشده ممکن است از یک سایت به سایت دیگر متفاوت باشد.
با توجه تنوع بالای گیاهان چوبی در کشور ونیز آسیب پذیری این پوشش در اثر چرایدام زیاد، آتش سوزی وبوته کنی که در مطالعات متعدد در کشور مورد تاکید قرار گرفته است ضرورت دارد که در زمینه مدیریت و شناخت گیاهان چوبی در کشور توجه بیشتری شود.
دکترمهدی عابدی در زمینه تخصصی اکولوژی کارکردی مطالعه می کند و نتایج تحقیقات گروه کاری در قالب چندین پروژه بین المللی با اتحادیه اروپا و طرح افق 2020 انجام شده است و برخی نتایج این مطالعات تا کنون 3 مقاله در مجله Science و 3 مقاله درمجله Nature و نیز در مجلات PNAS و GCB به چاپ رسیده است.
